نکاتی در خصوص مستثیات دین

نیلوفر کشاورز محمدیان | ۲۸ مرداد ۱۴۰۰
نکاتی در خصوص مستثیات دین

اموالی را که جزء ضروریات زندگی مدیون باشد قانونگذار از توقیف معاف دانسته و به عنوان مستثنیات دین شناخته و پذیرفته است. از آن‌جا كه مصادره كلیه اموال بدهكار ممكن است او و خانواده‌اش را دچار عسرت و تنگدستی کند، قانون‌گذار حداقلی از اموال بدهكار كه ادامه حیات او در جامعه را ممكن می‌سازد، تحت عنوان «مستثنیات دین» قابل توقیف ندانسته است.مستثنيات دين صرفاً شامل موارد زير است:الف - منزل مسكوني كه عرفاً در شأن محكوم عليه در حالت اعسار او باشد. در صورتی‌كه مسكن مورد استفاده محكوم‌علیه زائد بر نیاز و شأن او است، دادورز مجاز به توقیف و فروش آن است؛ بدین‌نحو كه وجه حاصل از فروش را به دو بخش (بخشی برای خرید مسكن مناسب محكوم‌علیه و بخشی برای استیفای محكوم‌به) تقسیم کند كه متأسفانه عموماً دادگاه‌ها از اقدام در این خصوص امتناع کرده و از زیر بار این‌گونه اقدامات و وظایف شانه خالی می‌كنند و تنها چنان‌چه محكوم‌علیه دو باب منزل مسكونی داشته باشد، اقدام به توقیف یك باب آن می‌نمایند. در قوانین جدید مستثنیات دین چنانچه منزل مسکونی محکوم علیه بیش از نیاز و شان عرفی او در حالت اعسارش بوده و مال دیگری از وی در دسترس نباشد، به تقاضای محکوم له به وسیله مرجع اجرا کننده حکم با رعایت تشریفات قانونی به فروش رفته و مازاد بر قیمت منزل متناسب عرفی، صرف تادیه دیون محکوم علیه خواهد شد. همچنین چنانچه به حکم قانون مستثنیات دین تبدیل به عوض دیگری شده باشد، مانند اینکه مسکن به دلیل قرار گرفتن در طرح های عمرانی تبدیل به وجه گردد، یا در اثر از بین رفتن عوضی دریافت شده باشد، عوض گرفته شده قابل توقیف نخواهد بود مگر اینکه محرز شود مدیون قصد تهیه موضوع نخستین را ندارد.ب - اثاثيه مورد نياز زندگی كه برای رفع حوائج ضروری محكوم عليه و افراد تحت تكفل وی لازم است.ج - آذوقه موجود به قدر احتياج محكوم عليه و افراد تحت تكفل وی برای مدتی كه عرفاً آذوقه ذخيره می شود.د - كتب و ابزار علمی و تحقيقاتی برای اهل علم و تحقيق متناسب با شأن آنهاهـ - وسايل و ابزار كار كسبه، پيشه وران، كشاورزان و ساير اشخاص كه برای امرار معاش ضروری آنها و افراد تحت تكفلشان لازم است.اداره كل حقوقی قوه قضاییه در نظریه شماره 7/3977-1376/7/3 بیان می‌دارد: "تاكسی وسیله امرار معاش است و قابل توقیف نیست." طبق این نظریه، تنها تاكسی (و نه خودروهای شخصی) كه وسیله رسمی امرار معاش است، قابل توقیف نبوده و دیگر خودروها حتی اگر به عنوان وسیله‌ای جهت مسافركشی استفاده شود، قابل توقیف است.و - تلفن مورد نياز مديونمنظور از تلفن مورد نیاز دستگاه تلفن همراه نبوده بلکه خط تلفن مورد استفاده است. در قانون سابق بدین نحو عمل می شد که به تشخیص دادگاه شئونات عرفی و نیاز کاری محکوم‌علیه ملاک بود و چنانچه عرفاً برای کسانی در وضعیت و موقعیت شغلی و اجتماعی محکوم‌علیه، تلفن منزل یا تلفن همراه، ضروری یا به عنوان وسیله کار بود، جزء مستثنیات دین محسوب می گردید ولی در شرایط فعلی با اصلاح قانون، تلفن همراه به طور کل جزء مستثنیات دین قرار گرفته است. ز - مبلغی كه در ضمن عقد اجاره به موجر پرداخت می شود، مشروط بر اينكه پرداخت اجاره بها بدون آن موجب عسر و حرج گردد و عين مستأجره مورد نياز مديون بوده و بالاتر از شأن او نباشد.به طور کلی در خصوص مستثنیات دین لازم به ذکر است که:در صورت بروز اختلاف نسبت به متناسب بودن اموال و اشیاء موضوع مستثنیات دین با شئونات و نیاز عرفی محکوم‌علیه، مطابق قانون، تشخیص دادگاه صادر کننده حکم لازم‌الاجراء ملاک عمل اجرای احکام خواهد بود. به عنوان مثال اگر خانه یا آپارتمان محکوم‌علیه توسط اجرای احکام توقیف و محکوم‌علیه ادعا کند خانه وی جزء مستثنیات دین است و به توقیف آن اعتراض نماید، بدیهی است دادگاه صادرکننده حکم لازم‌الاجرا بررسی می‌نماید چنانچه خانه یا آپارتمان بیش از حد نیاز و شئون وی باشد آن را فروخته و به میزانی از پول حاصل از فروش خانه یا آپارتمان که برای تهیه مسکن مطابق با شئون عرفی او لازم است به او می‌پردازد و الباقی آن بابت دین به طلبکار داده می‌شود. مستثنیات دین مربوط به دین و بدهی است بنابراین فرقی نمی‌کند که موضوع حکم دادگاه باشد یا رای هیات حل اختلاف کارگر و کارفرما یا اجرائیه ثبتی ادارات اجرای اسناد رسمی ثبت اسناد و املاک کشور و در کلیه این موارد مقررات ممنوعیت توقیف و فروش اموال موضوع مستثنیات دین جاری است . تصمیم دادگاه صادر کننده حکم لازم‌الاجرا در این خصوص دستور تلقی می‌شود و قطعی و غیرقابل اعتراض است.

  • حقوقی
  • مستثنیات دین
  • توقیف اموال
  • اعسار